Η μετάβαση της ευρωπαϊκής αγοράς HVAC&R σε ψυκτικά μέσα χαμηλού περιβαλλοντικού αποτυπώματος βρίσκεται πλέον σε πλήρη εξέλιξη. Η αναθεωρημένη ευρωπαϊκή νομοθεσία F-Gas επιταχύνει την απομάκρυνση από τα φθοριούχα αέρια υψηλού δυναμικού υπερθέρμανσης του πλανήτη (GWP), δημιουργώντας νέα δεδομένα για τους μελετητές, τους κατασκευαστές, τους εγκαταστάτες και συνολικά για την αλυσίδα αξίας του κλάδου.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η τεχνική ημερίδα «Natural Refrigerants for HVAC & Refrigeration Applications, R290 & R744 (CO₂) Legislation and Applications – Key Insights», που διοργάνωσε η ASHRAE Hellenic Chapter στις 7 Μαΐου, επιχείρησε να απαντήσει σε ένα κρίσιμο ερώτημα: πόσο έτοιμη είναι η ελληνική αγορά για τη μετάβαση στα φυσικά ψυκτικά μέσα;
Οι παρουσιάσεις και οι συζητήσεις επικεντρώθηκαν στις τεχνολογικές εξελίξεις γύρω από το R290 (προπάνιο) και το R744 (CO₂), στις απαιτήσεις της νέας F-Gas Regulation, στις βέλτιστες πρακτικές σχεδιασμού και εγκατάστασης, αλλά και στις προκλήσεις που αναδεικνύονται σε επίπεδο εκπαίδευσης και ασφάλειας.
Η ανάγκη για έγκαιρη μεταφορά τεχνογνωσίας
Ανοίγοντας την ημερίδα, ο πρόεδρος του ASHRAE Hellenic Chapter για την περίοδο 2025-2026, Χρυσόστομος Μπούρας, έθεσε το ευρύτερο πλαίσιο μέσα στο οποίο κινείται σήμερα ο κλάδος. Όπως εξηγεί στο Building Green, η συγκεκριμένη εκδήλωση σχεδιάστηκε με στόχο να μεταφέρει πρακτική και τεκμηριωμένη γνώση σε όλους τους κρίκους της αγοράς.
«Η ημερίδα οργανώθηκε για να μεταφέρουμε πιστοποιημένη και πρακτική γνώση σε όλο τον τεχνικό κόσμο. Συμμετείχαν μηχανικοί από τον κλάδο των μελετών, κατασκευαστές, εργολάβοι, στελέχη τεχνικών υπηρεσιών αλλά και τεχνικοί εγκαταστάτες και συντηρητές. Όλοι οι άμεσα ενδιαφερόμενοι βρέθηκαν στον ίδιο χώρο για να ενημερωθούν για τον αναθεωρημένο κανονισμό F-Gas και τις εφαρμογές των φυσικών ψυκτικών μέσων».
Ο ίδιος υπογραμμίζει ότι η μείωση των φθοριούχων αερίων δεν αποτελεί μια συγκυριακή μεταβολή, αλλά μια μακροχρόνια διαδικασία που θα επηρεάζει τις τεχνικές επιλογές της αγοράς για πολλά χρόνια ακόμη.
«Η διαδικασία μείωσης των φθοριούχων αερίων είναι συνεχής και δυναμική και επιτάσσει τη διαρκή εκπαίδευση και ενημέρωση όλων των εμπλεκομένων. Το ελληνικό παράρτημα της ASHRAE θα συνεχίσει να λειτουργεί ως ο συνδετικός κρίκος μεταξύ μηχανικών, τεχνικών, εταιρειών και φορέων, διατηρώντας ενεργό ρόλο στη μεταφορά τεχνογνωσίας προς την αγορά».
Παράλληλα, χαιρετισμό απηύθυνε και ο πρόεδρος της Ομοσπονδίας Ψυκτικών Ελλάδος (ΟΨΕ), Δημήτρης Κοντούσιας. Η παρουσία των δύο φορέων ανέδειξε τη σημασία της συνεργασίας μεταξύ της τεχνικής και της επαγγελματικής κοινότητας σε μια περίοδο κατά την οποία οι αλλαγές στη νομοθεσία και στις τεχνολογίες ψύξης απαιτούν κοινή κατεύθυνση, συνεχή ενημέρωση και αναβάθμιση δεξιοτήτων σε όλα τα επίπεδα της αγοράς.
Νέα F-Gas: Από τη θεωρία στην πράξη
Το πρώτο μεγάλο θέμα της ημερίδας αφορούσε τον τρόπο με τον οποίο η νέα ευρωπαϊκή νομοθεσία επηρεάζει την καθημερινότητα των μηχανικών.
Ο Άλκης Τριανταφυλλόπουλος, Mechanical Engineer, Head of Engineering στη Menerga Hellas, ASHRAE HVAC Trainer και ASHRAE Distinguished Lecturer, υπογράμμισε ότι οι αλλαγές δεν αφορούν μόνο τη συμμόρφωση με νέους κανονισμούς, αλλά τον συνολικό τρόπο με τον οποίο σχεδιάζονται τα έργα. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει, οι μελετητές καλούνται πλέον να λαμβάνουν αποφάσεις με χρονικό ορίζοντα αρκετών ετών.
«Οι μηχανικοί μελετητές πρέπει να σχεδιάζουν πλέον με γνώμονα τα νέα ψυκτικά ρευστά για τα έργα που θα υλοποιηθούν σε δύο ή τρία χρόνια, λαμβάνοντας υπόψη τις νέες απαιτήσεις και τον ορθό σχεδιασμό».
Σύμφωνα με τον ίδιο, η αγορά έχει ήδη αρχίσει να προσαρμόζεται, καθώς οι μεγάλοι κατασκευαστές έχουν ενσωματώσει στις σειρές προϊόντων τους συστήματα που χρησιμοποιούν νέα ψυκτικά μέσα χαμηλού περιβαλλοντικού αποτυπώματος.
«Ήδη όλες οι κατασκευάστριες εταιρείες έχουν πλέον στη γκάμα τους νέα τέτοια μηχανήματα. Αυτό σημαίνει ότι και η αγορά, δηλαδή οι μελετητές και οι εργολάβοι, θα πρέπει να τα ενσωματώσουν στην καθημερινή πρακτική τους».
Το βασικό συμπέρασμα που, κατά τον ίδιο, προέκυψε από την ημερίδα ήταν ξεκάθαρο: «Ο κόσμος των ψυκτικών ρευστών έχει αλλάξει ολοκληρωτικά και πρέπει όλοι να εναρμονιστούμε».
R290: Το περιβαλλοντικό πλεονέκτημα και η πρόκληση της ασφάλειας
Κεντρική θέση στις συζητήσεις κατείχε το προπάνιο (R290), το οποίο θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα φυσικά ψυκτικά μέσα για τις εφαρμογές του μέλλοντος. Η καθηγήτρια της Σχολής Μηχανολόγων Μηχανικών του ΕΜΠ, Ειρήνη Κορωνάκη, παρουσίασε μια ισορροπημένη προσέγγιση γύρω από τα πλεονεκτήματα και τις προκλήσεις του συγκεκριμένου ψυκτικού μέσου.
Όπως επισημαίνει, τα περιβαλλοντικά χαρακτηριστικά του R290 είναι εξαιρετικά. «Το R290 έχει σχεδόν μηδενικό GWP και μηδενική επίδραση στο όζον, ενώ ταυτόχρονα προσφέρει πολύ υψηλή ενεργειακή απόδοση, δηλαδή χαμηλότερη κατανάλωση ενέργειας και μειωμένες έμμεσες εκπομπές».
Ωστόσο, το βασικό θέμα που εξακολουθεί να απασχολεί την αγορά είναι η ευφλεκτότητά του, καθώς ανήκει στην κατηγορία Α3. Η κ. Κορωνάκη τονίζει ότι το συγκεκριμένο χαρακτηριστικό δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται με φοβικότητα αλλά με τεχνική γνώση. «Η ευφλεκτότητα είναι ένας κίνδυνος γνωστός, μετρήσιμος και κυρίως διαχειρίσιμος. Η ασφάλεια στο R290 δεν είναι θέμα τύχης. Είναι αποτέλεσμα σωστού σχεδιασμού». Όπως εξηγεί, τα όρια πλήρωσης, η σωστή χωροθέτηση, ο αερισμός των χώρων και τα συστήματα ανίχνευσης διαρροών αποτελούν κρίσιμους παράγοντες για την ασφαλή εφαρμογή του ψυκτικού μέσου. «Η ισορροπία γέρνει καθαρά υπέρ του R290, υπό την προϋπόθεση ότι ο εξοπλισμός σχεδιάζεται, εγκαθίσταται και συντηρείται από εκπαιδευμένο και πιστοποιημένο προσωπικό».
Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και ο Άλκης Τριανταφυλλόπουλος, ο οποίος υπογράμμισε ότι οι μηχανικοί οφείλουν να εφαρμόζουν αυστηρά τα σχετικά πρότυπα. «Πρέπει να ακολουθούνται οι απαιτήσεις των προτύπων ΕΝ και οι ζώνες ATEX, όπως συμβαίνει και με άλλα εύφλεκτα ψυκτικά μέσα όπως το R32 και το R454C».
Η μεγάλη πρόκληση: εκπαίδευση και κατάρτιση
Αν υπήρξε ένα θέμα στο οποίο συμφώνησαν σχεδόν όλοι οι ομιλητές, αυτό ήταν η ανάγκη εκπαίδευσης. Η μετάβαση στα φυσικά ψυκτικά μέσα δεν εξαρτάται μόνο από τη διαθεσιμότητα εξοπλισμού ή την ωρίμανση των τεχνολογιών, αλλά κυρίως από την ετοιμότητα του ανθρώπινου δυναμικού.
Η κ. Κορωνάκη θεωρεί ότι η πρακτική εκπαίδευση είναι αναντικατάστατη. «Οι νέοι μηχανικοί πρέπει να εκπαιδεύονται σε πραγματικές εγκαταστάσεις. Η θεωρία από μόνη της δεν αρκεί. Η πραγματική κατανόηση έρχεται μέσα από το εργαστήριο, το πεδίο και την επαφή με πραγματικό εξοπλισμό». Όπως εξηγεί, η νέα γενιά μηχανικών πρέπει να μάθει στην πράξη πώς αξιολογείται ο κίνδυνος διαρροής, πώς σχεδιάζεται ο αερισμός και πώς εφαρμόζονται τα μέτρα ασφαλείας. «Αν θέλουμε η μετάβαση στα φυσικά ψυκτικά μέσα να γίνει με ασφάλεια και αξιοπιστία, η κατάρτιση δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως κάτι προαιρετικό».
Ο Άλκης Τριανταφυλλόπουλος εμφανίζεται ακόμη πιο κατηγορηματικός για την κατάσταση της αγοράς. Στο ερώτημα αν υπάρχει σήμερα επαρκής τεχνογνωσία και εκπαίδευση, η απάντησή του είναι σύντομη αλλά αποκαλυπτική: «Δυστυχώς όχι». Κατά την εκτίμησή του, μόνο ένα μικρό ποσοστό της ελληνικής αγοράς είναι πραγματικά έτοιμο να υποστηρίξει τη νέα εποχή των φυσικών ψυκτικών. «Ελάχιστοι είναι σήμερα πραγματικά έτοιμοι. Η αλλαγή είναι ξαφνική και απότομη και απαιτεί εκπαίδευση, την οποία δεν είναι όλοι διατεθειμένοι να ακολουθήσουν».
CO₂: Μια ώριμη τεχνολογία για εμπορική ψύξη και logistics
Το δεύτερο μεγάλο τεχνολογικό πεδίο της ημερίδας αφορούσε το διοξείδιο του άνθρακα (R744). Ο Δημήτρης Δαλαβούρας, Technical Manager της General Refrigeration SA, παρουσίασε τις εξελίξεις γύρω από τα transcritical CO₂ συστήματα και την πορεία διείσδυσής τους στην αγορά. Όπως εξηγεί, το CO₂ έχει πλέον εδραιωθεί ως βασική επιλογή σε συγκεκριμένες εφαρμογές. «Το CO₂ έχει γίνει standard επιλογή κυρίως στην εμπορική ψύξη τροφίμων, στα supermarkets, στα convenience stores, στα κεντρικά συστήματα μέσης και χαμηλής θερμοκρασίας, στα μεγαλύτερα cold rooms και στις εφαρμογές logistics τροφίμων». Η σημασία αυτής της εξέλιξης είναι ιδιαίτερα μεγάλη, καθώς δείχνει ότι η τεχνολογία έχει ξεπεράσει το στάδιο της πιλοτικής εφαρμογής. «Στα supermarkets τα transcritical CO₂ booster systems δεν θεωρούνται πλέον πειραματική ή εξειδικευμένη λύση. Αποτελούν πλέον ώριμη τεχνολογία με εκτεταμένη εφαρμογή στην ευρωπαϊκή αγορά». Παράλληλα, ο ίδιος επισημαίνει ότι το CO₂ κερδίζει συνεχώς έδαφος και στη βιομηχανική ψύξη, καθώς τα φθοριούχα ψυκτικά καταργούνται σταδιακά.
Οι επιδόσεις των CO₂ συστημάτων στη Νότια Ευρώπη
Ένα από τα βασικά ερωτήματα που απασχολούν την αγορά αφορά τη λειτουργία των συστημάτων CO₂ σε θερμότερα κλίματα όπως το ελληνικό. Σύμφωνα με τον Δημήτρη Δαλαβούρα, η εικόνα έχει αλλάξει σημαντικά τα τελευταία χρόνια. «Η τεχνολογία έχει ωριμάσει και πλέον δεν αντιμετωπίζεται ως λύση που αφορά μόνο ψυχρότερα κλίματα αλλά ως μια αξιόπιστη και αποδοτική επιλογή και για την Ελλάδα και τη Νότια Ευρώπη». Ο ίδιος αναφέρεται στις σημαντικές τεχνολογικές βελτιώσεις που έχουν προηγηθεί, όπως οι εξελιγμένοι αυτοματισμοί, ο προηγμένος έλεγχος υψηλής πίεσης, η ανάκτηση θερμότητας, η parallel compression και οι ejectors. «Όταν η μελέτη, η εγκατάσταση και το commissioning γίνονται σωστά, το CO₂ μπορεί να αποτελέσει μια ιδιαίτερα αξιόπιστη, βιώσιμη και ενεργειακά αποδοτική λύση».
Πού θα κατευθυνθεί η αγορά τα επόμενα χρόνια
Η εικόνα που αναδείχθηκε μέσα από τις εργασίες της ημερίδας είναι ότι η μετάβαση στα φυσικά ψυκτικά μέσα έχει ήδη ξεκινήσει και αναμένεται να επιταχυνθεί τα επόμενα χρόνια. Τα ξενοδοχεία, οι εμπορικές εγκαταστάσεις, οι υποδομές ψύξης τροφίμων, τα logistics centres αλλά και νέοι ενεργοβόροι τομείς όπως τα data centres αναμένεται να αποτελέσουν βασικά πεδία εφαρμογής των νέων τεχνολογιών.
Ωστόσο, όπως προέκυψε από όλες τις τοποθετήσεις, η επιτυχία αυτής της μετάβασης δεν θα εξαρτηθεί αποκλειστικά από τη διαθεσιμότητα του εξοπλισμού ή την ωρίμανση των τεχνολογιών. Θα κριθεί σε μεγάλο βαθμό από την επένδυση στη γνώση, στην εκπαίδευση και στη συνεχή ενημέρωση των επαγγελματιών που καλούνται να σχεδιάσουν, να εγκαταστήσουν και να λειτουργήσουν τα νέα συστήματα.
Σε αυτό το πλαίσιο, ο πρόεδρος του ASHRAE Hellenic Chapter, Χρυσόστομος Μπούρας, υπογραμμίζει ότι το ελληνικό παράρτημα της ASHRAE σκοπεύει να διατηρήσει ενεργό ρόλο στην υποστήριξη της αγοράς τα επόμενα χρόνια.
«Το ελληνικό παράρτημα της ASHRAE θα παραμείνει πιστό στον ρόλο του για συνεχή και πιστοποιημένη μεταφορά τεχνογνωσίας προς τον τεχνικό κόσμο. Θα αποτελέσει με σιγουριά τον συνδετικό κρίκο του ευρύτερου οικοσυστήματος HVAC-R που αποτελείται από μηχανικούς, τεχνικούς, εμπορικές εταιρείες και φορείς. Η διαδικασία μείωσης των φθοριούχων αερίων, όπως αυτή αποτυπώνεται και από τον κανονισμό F-Gas, είναι συνεχής και δυναμική και επιτάσσει τη διαρκή εκπαίδευση και ενημέρωση όλων των εμπλεκομένων. Σε αυτή την απαιτητική διαδικασία δεσμευόμαστε να διατηρήσουμε τον ηγετικό μας ρόλο».
Ίσως αυτό να αποτελεί και το σημαντικότερο συμπέρασμα της ημερίδας: η μετάβαση στα φυσικά ψυκτικά μέσα δεν είναι απλώς μια αλλαγή τεχνολογίας ή ψυκτικού ρευστού. Είναι μια συνολική διαδικασία μετασχηματισμού του κλάδου HVAC&R, στην οποία η τεχνογνωσία, η συνεργασία και η διαρκής κατάρτιση θα αποτελέσουν καθοριστικούς παράγοντες επιτυχίας.
